NVO Glas

NVO GLAS je u periodu od 27. do 29. aprila uspješno realizovala prvi modul online treninga u okviru međunarodnog projekta DigiCreate – Intercultural Digital Dialogue and Networking in Cultural and Creative Industries for Young People, koji se sprovodi uz podršku Erasmus+ programa kroz inicijativu Virtual Exchanges. Trening je organizovan putem Microsoft Teams platforme i okupio je 15 mladih učesnika iz različitih oblasti – od studenata i kreativaca bez radnog iskustva, do predstavnika sektora predškolskog obrazovanja i vaspitanja, grafičkog dizajna, multimedije, kulturne diplomatije, baštine, komunikologije i medija.

Projekat DigiCreate okuplja partnere iz Njemačke, Španije, Portugala, Srbije, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, a njegovu realizaciju čine organizacije civilnog društva, obrazovne institucije i eksperti iz oblasti kulturnih i kreativnih industrija. U Crnoj Gori, projekat zajednički implementiraju Univerzitet Crne Gore, Fakultet za poslovnu ekonomiju i pravo Bar i NVO GLAS.

Trening su vodile iskusne trenerice Valentina Antić i Bojana Jevtović, koje posjeduju bogato iskustvo u oblasti neformalnog obrazovanja, rada sa mladima i razvoja programa u kulturnim i kreativnim industrijama. Kroz pažljivo facilitiran proces učenja, učesnicima je pružena kontinuirana podrška, uz snažan fokus na praktičan rad, razmjenu iskustava i razvoj konkretnih vještina.

Prvi dan treninga bio je posvećen međusobnom upoznavanju učesnika, postavljanju očekivanja i uvođenju u koncept cjeloživotnog učenja. Na samom početku, učesnici su kroz kratku i dinamičnu “elevator pitch” vježbu imali priliku da se predstave na sažet i jasan način, što je odmah otvorilo prostor za aktivnu komunikaciju i međusobno povezivanje. Nakon toga, zajedno sa trenericom, definisana su pravila rada i komunikacije, čime je uspostavljen okvir za otvorenu, sigurnu i participativnu atmosferu tokom cijelog treninga.

U nastavku dana fokus je bio na razumijevanju procesa učenja i ličnog razvoja. Učesnici su kroz diskusiju i refleksiju analizirali razliku između znanja, vještina, kompetencija i stavova, kao i različite stilove učenja – auditivni, vizuelni i čitalačko-pisački. Ovaj dio treninga bio je posebno značajan jer je otvorio prostor da učesnici preispitaju sopstvene percepcije učenja, koje su često povezivali sa pritiskom, obavezama ili monotonijom, dok je naglasak stavljen na ideju da je učenje zapravo kontinuiran, fleksibilan i individualan proces.

Kroz inspirativni video sadržaj koji se bavio generacijom Z, otvorena je diskusija o motivaciji, očekivanjima i odnosu mladih prema radu i učenju, nakon čega su predstavljene i obrađene ključne vještine 21. vijeka. Među njima su posebno istaknuti kritičko razmišljanje, kreativnost, komunikacija, digitalna pismenost i emocionalna inteligencija, uz naglasak na njihovu ulogu u savremenom profesionalnom okruženju i sektoru kulturnih i kreativnih industrija.

Drugi dio dana bio je u potpunosti posvećen interaktivnoj aktivnosti “Digital Skills Bazaar”, koja je omogućila učesnicima da kroz grupni rad identifikuju i analiziraju ključne digitalne vještine potrebne za rad u CCI sektoru. Kroz zajednički brainstorming izdvojene su vještine poput upravljanja društvenim mrežama, digitalnog marketinga, video i vizuelne produkcije, digitalne sigurnosti i rada sa AI alatima.

Nakon toga, učesnici su bili podijeljeni u tri tematske grupe. Prva grupa se fokusirala na društvene mreže i komunikaciju, druga na digitalnu pismenost i online sigurnost, dok je treća obrađivala digitalne vještine u poslovnom i profesionalnom okruženju. Svaka grupa imala je zadatak da definiše šta određene vještine podrazumijevaju, kako se razvijaju i koji se alati koriste u njihovoj primjeni.

Tokom prezentacija u plenumu, prva grupa je naglasila važnost razumijevanja ciljne publike, jasnog prenošenja poruke, izgradnje digitalnog identiteta, korišćenja vizuelnih elemenata, pravovremenog objavljivanja sadržaja i kredibiliteta u online prostoru. Druga grupa je akcenat stavila na sigurno korišćenje digitalnih alata, zaštitu podataka, prepoznavanje sumnjivih sadržaja i odgovorno ponašanje na internetu, uključujući i upotrebu AI alata. Treća grupa se fokusirala na upravljanje podacima, analizu, korišćenje standardnih poslovnih alata, projektni menadžment i vještine prezentovanja u profesionalnom okruženju.

U okviru zajedničke diskusije, učesnici su dodatno identifikovali i konkretne alate koji se danas široko koriste u digitalnom radu i učenju, među kojima su Canva, Photoshop, Trello, Slack, Google Workspace, ChatGPT, Gemini, Claude, CapCut, VEED.IO, Coursera i Grammarly, kao i alati za komunikaciju i organizaciju rada poput e-maila i platformi za razmjenu poruka. Posebno je obrađena i razlika između online i offline komunikacije i prezentacije, uz naglasak na to kako se poruka i percepcija mijenjaju u digitalnom okruženju.

Dan je završen kroz refleksiju i individualnu samoprocjenu, nakon čega je učesnicima poslat radni dokument koji im je omogućio da dodatno razmisle o svom razvoju i definišu tri najjače vještine, dvije oblasti za unapređenje i jedan konkretan korak koji će preduzeti u narednoj sedmici. Ovaj završni segment imao je za cilj da podstakne kontinuirani proces ličnog razvoja i primjenu naučenog u praksi.

Drugi dan treninga bio je posvećen razumijevanju multikulturalizma i razvoju interkulturalnih kompetencija, kao jednih od ključnih vještina za rad u savremenim, raznolikim i međunarodnim okruženjima. Već kroz uvodni brainstorming i diskusiju, učesnici su zajednički gradili razumijevanje pojma multikulturalizma, definišući ga kao suživot različitih kultura, ali i kao dinamičan proces koji podrazumijeva interakciju i razmjenu, različite stilove komunikacije i rada, te uzajamno poštovanje. Od samog početka bilo je jasno da tema ne ostaje na teorijskom nivou, već se direktno povezuje sa svakodnevnim iskustvima učesnika.

Centralni dio dana bila je debatna aktivnost u kojoj su učesnici bili podijeljeni u dvije grupe sa suprotstavljenim stavovima – jedna grupa je zastupala tezu da je raznolikost pretjerana, dok je druga grupa argumentovala da je raznolikost neophodna. Ova vježba je snažno podstakla kritičko razmišljanje, ali i otvorila prostor za dublju diskusiju o tome kako različitost utiče na timove, organizacije i društvo u cjelini.

Grupa koja je zastupala stav da je raznolikost pretjerana ukazivala je na otežano postizanje konsenzusa, sporije donošenje odluka i potencijalnu “paralizu” u timovima, kao i na izazove u usklađivanju komunikacijskih normi. Tokom izlaganja koristili su i primjere iz popularne kulture i medija, što je dodatno oslikalo njihove argumente.

Sa druge strane, grupa koja je zagovarala neophodnost raznolikosti naglasila je da ona doprinosi jačanju društva, razbijanju stereotipa i predrasuda, borbi protiv misoginije i homofobije, te razvoju empatije i inkluzije, uz posebno isticanje da raznolikost omogućava ljudima da slobodno izraze svoj identitet i lične priče.

Ova debata otvorila je ključne teme kao što su izazovi donošenja odluka, razbijanje stereotipa, značaj inkluzije i širi društveni razvoj, a učesnici su se kroz diskusiju dotakli i savremenih primjera iz medija i digitalnih platformi. Analiziran je, između ostalog, i pristup platforme Netflix kada je riječ o reprezentaciji različitih identiteta (LGBTQ+, rodna, etnička i inkluzija osoba sa invaliditetom), uz diskusiju o tome da li su takvi pristupi potrebni ili prekomjerni.

Diskusija se potom prirodno nastavila u pravcu stereotipa i predrasuda, gdje su učesnici stereotipe povezivali sa nepovjerenjem, kulturnim barijerama i unaprijed formiranim pretpostavkama. Kroz konkretne primjere, uključujući različite stereotipe o komunikacijskim stilovima i društvenim grupama, razmatrano je kako se percepcije formiraju, ali i kako se mogu mijenjati kroz direktno iskustvo i kontakt.

Poseban segment bio je posvećen refleksiji o stereotipima vezanim za Crnu Goru, gdje su učesnici identifikovali uobičajene percepcije poput “ljudi su lijeni”, “mala država sa ograničenim mogućnostima”, “uspjeh zavisi od veza”. Učesnici su pritom reflektovali da ih ovi stereotipi lično ne dotiču u velikoj mjeri, ali su prepoznali da i dalje mogu snažno uticati na način na koji se Crna Gora i njeni građani percipiraju spolja.

Ovu diskusiju dodatno je zaokružila trenerka kroz prezentaciju o ključnim aspektima raznolikosti i inkluzije, gdje je pojašnjeno da su stereotipi često kognitivne prečice, da predrasude ne proizilaze uvijek iz negativne namjere, kao i da postoje i tzv. “pozitivni stereotipi” koji, iako naizgled benigni, takođe mogu biti ograničavajući.

U drugom dijelu dana fokus se pomjerio ka razvoju interkulturalnih kompetencija u profesionalnom okruženju, kroz rad na realnim scenarijima u grupama. Učesnici su analizirali situacije koje su uključivale različite stilove komunikacije u međunarodnim timovima, različite pristupe vremenu i organizaciji rada, kao i konflikte između vrijednosti (poput inkluzije) i tržišnih očekivanja u kreativnim industrijama.

Kroz jedan od scenarija prikazana je situacija u kojoj direktan način davanja povratne informacije u timu dovodi do nesporazuma – gdje ga jedan član doživljava kao konstruktivnu kritiku, dok drugi to percipira kao lični napad, što rezultira povlačenjem iz timskog rada. Drugi scenario otvorio je pitanje različitog odnosa prema rokovima i planiranju rada, gdje su se sudarili strukturirani i fleksibilni pristupi, što je dovelo do frustracija i međusobnog nerazumijevanja. Treći scenario bavio se dilemom između uključivanja različitih identiteta u kreativne kampanje i percepcije tržišta, otvarajući pitanje balansa između vrijednosti i profesionalnih zahtjeva.

Nakon grupnog rada, učesnici su u plenumu predstavili svoje zaključke, pri čemu su se izdvojile zajedničke poruke. Prva grupa je naglasila važnost unaprijed definisanih pravila komunikacije i jasnog načina davanja povratne informacije, druga je istakla ključnu ulogu liderstva u usmjeravanju i stabilizaciji tima, dok je treća grupa fokus stavila na praktično funkcionisanje timova kroz redovne sastanke, jasna očekivanja, poštovanje rokova, pravovremeno traženje pomoći i prevenciju burnout-a.

Kroz zajedničku refleksiju, učesnici su došli do nekoliko zajedničkih zaključaka: da je važno da se očekivanja definišu od samog početka, da liderstvo ima ključnu ulogu u vođenju procesa, da se povjerenje gradi od ranih faza saradnje, kao i da je u timskom radu izuzetno važno pretpostaviti dobru namjeru. Takođe je naglašeno da je ponašanje ljudi često oblikovano kulturnim kontekstom, te da je u svakom timu važno njegovati otvorenu komunikaciju i psihološku sigurnost, uz stav da ne postoje “glupa pitanja”.

Dan je završen kratkom evaluacijom i refleksijom u plenumu, tokom koje su učesnici podijelili svoje utiske. Mnogi su istakli da im je ovaj dan bio posebno značajan jer je tema multikulturalizma i interpersonalnih odnosa bila izuzetno bliska njihovom svakodnevnom iskustvu, kako u ličnom, tako i u profesionalnom kontekstu, te da im je bio čak i angažovaniji i dinamičniji od prethodnog dana.

Treći dan treninga bio je usmjeren na razvoj komunikacijskih vještina, aktivnog slušanja i timskog rada, sa posebnim naglaskom na razumijevanje kako komunikacija funkcioniše u praksi i koliko se poruka može promijeniti tokom samog procesa prenosa. Kroz niz interaktivnih aktivnosti, učesnici su istraživali komunikaciju ne samo kao razmjenu informacija, već kao dinamičan proces u kojem svaka faza utiče na krajnje značenje.

Dan je započeo kratkom, ali vrlo efektivnom icebreaker aktivnošću u kojoj su učesnici u chat-u slali emoji simbole koji predstavljaju komunikaciju. Odgovori su uključivali slušalice, stare telefone, pametne telefone, papir i olovku, simbole uha i slušanja, kao i poruke u obliku pisma sa srcem. Na osnovu toga otvorena je diskusija o različitim percepcijama komunikacije, nakon čega su učesnici identifikovali ključne elemente komunikacijskog procesa: pošiljalac, namjera pošiljaoca, kodiranje, poruka, prenos, kanal komunikacije, primalac, dekodiranje, interpretacija i povratna informacija.

U nastavku je realizovana simulaciona vježba “lanac poruke”, gdje je jedan učesnik primio poruku koja se zatim prenosila kroz grupu, dok su učesnici postepeno vraćani iz breakout soba i prenosili je dalje. Kada je posljednji učesnik izgovorio finalnu verziju poruke, postalo je jasno koliko se sadržaj mijenja kroz interpretaciju.

Kroz refleksiju ove aktivnosti, učesnici su primijetili da je originalna poruka bila detaljna i kompleksna, dok je finalna verzija postala kraća i pojednostavljena, te da se tokom prenosa gube detalji, mijenjaju glagoli i formulacije, dok osnovni pojmovi uglavnom ostaju. Zaključeno je da komunikacija nije samo ono što kažemo, već i ono što drugi čuju, razumiju i dalje prenose, te da je jasnoća izraza ključna za smanjenje nesporazuma.

Nakon toga, kroz prezentaciju i diskusiju, obrađeni su principi efikasne komunikacije i načini poboljšanja interpersonalne komunikacije, uz fokus na to kako govoriti da bi nas drugi razumjeli. Učesnici su istakli da su komunikacijske vještine često podcijenjene, iako ih je u praksi teško dosljedno primjenjivati, te su posebno naglasili probleme poput nedostatka empatije, prekidanja sagovornika, fokusiranja na sopstveni odgovor i negativnog uticaja multitaskinga.

Drugi dio dana bio je posvećen aktivnom slušanju. Kroz prezentaciju i diskusiju, učesnici su analizirali kako slušati sa ciljem razumijevanja, koje navike ometaju komunikaciju, kao i značaj neverbalne komunikacije. U tom kontekstu razmatrano je i kako se formira prvi utisak, pri čemu su izdvojeni elementi poput držanja tijela, kontakta očima, facijalne ekspresije, pažnje, načina pozdravljanja (posebno rukovanja) i odijevanja.

Posebno je istaknuto da online komunikacija donosi dodatne izazove, jer mnogi učesnici drže kamere isključenim, čime se gubi važan dio neverbalnih signala. Diskutovalo se i o tome da je lakše izbjeći iskrenost u online komunikaciji nego uživo, ali i da prekomjerna iskrenost bez konteksta može biti pogrešno shvaćena, što dodatno naglašava važnost postavljanja granica u komunikaciji.

Učesnici su zatim analizirali prepreke aktivnom slušanju, među kojima su izdvojeni ego, nedostatak interesovanja, pretpostavke, distrakcije poput mobilnih telefona, fokus na sopstveni odgovor, nepovjerenje, stres, nestrpljenje i burnout. Ključna poruka ovog dijela bila je važnost preusmjeravanja fokusa sa “šta ću ja reći” na “šta druga osoba govori”.

Kroz grupni rad, učesnici su definisali karakteristike dobrog i lošeg slušaoca. Dobar slušalac je opisan kao osoba koja je prisutna, ne prekida sagovornika, pokazuje interesovanje, ne žuri sa davanjem savjeta, postavlja relevantna pitanja, pokazuje empatiju i strpljenje i poštuje sagovornika. Sa druge strane, loš slušalac je opisan kao neko ko prekida, sluša samo da bi odgovorio, distraktovan je, donosi brze zaključke, ignoriše emocije i fokus prebacuje na sebe.

Treći dio dana bio je posvećen timu i saradnji u praksi. Učesnici su bili podijeljeni u četiri grupe koje su radile na različitim aspektima timskog rada: ciljevi i ciljne grupe, ključne aktivnosti, organizacija rada i komunikacija u timu, te uloge i odgovornosti. Svaka grupa je analizirala najčešće greške i davala preporuke za unapređenje timskog funkcionisanja, čime je jasno pokazano kako komunikacija i slušanje direktno utiču na kvalitet timskog rada i donošenje odluka.

U završnom dijelu dana uveden je praktični zadatak za period između modula, fokusiran na razvoj karijere u sektoru kulturnih i kreativnih industrija. Učesnici su bili podijeljeni u dvije grupe.

Prva grupa radila je na vodiču pod nazivom “Moj plan za ulazak na tržište rada u CCI sektoru”, gdje su definisali potrebne vještine kao što su digitalne vještine, AI alati, timski rad, komunikacija, izgradnja portfolija, jezici, upravljanje vremenom, kritičko razmišljanje i rješavanje problema. Takođe su mapirali gdje se prilike mogu pronaći (poslovne platforme, LinkedIn, društvene mreže, volonterske i studentske aktivnosti), šta je potrebno pripremiti (CV, portfolio, LinkedIn profil, sertifikati, preporuke), kao i načine kako se izdvojiti, kroz volontiranje, lične projekte, dodatno obrazovanje i networking. Identifikovani su i izazovi poput nedostatka iskustva, odbijanja, loših uslova rada i nepotizma, uz dodatne preporuke trenerice o istraživanju kompanija, usklađivanju sa vrijednostima i traženju povratne informacije.

Druga grupa je razvijala sopstvenu ideju pod nazivom “Moj plan za kreiranje sopstvenog puta u CCI sektoru”, kroz koju su osmislili edukativnu platformu za roditelje djece uzrasta od 0 do 6 godina. Njihova ideja uključivala je sadržaje za Instagram i TikTok, online radionice i edukativne programe, dok su ključne vještine obuhvatale komunikaciju, empatiju, digitalne vještine, brending i organizaciju. Kao resurse su identifikovali mobilne telefone, osnovnu opremu i stručnu podršku, dok su kao izvore podrške naveli NVO sektor, grantove, projekte i partnerstva. Među rizicima su prepoznati nedostatak povjerenja korisnika i osjetljivost teme roditeljstva.

Obje grupe su na kraju predstavile svoje radove, uključujući korake, vještine, alate, izazove i preporuke, pri čemu je naglasak stavljen na realno planiranje, strateško razmišljanje i primjenu komunikacijskih i timskih vještina u profesionalnom razvoju. Učesnici su dogovorili da će na ovim planovima nastaviti da rade i tokom međumodularnog perioda.

Dan je završen refleksijom, u kojoj su učesnici kao ključne momente izdvojili simulaciju lanca poruke, značaj neverbalne komunikacije i grupni rad, a kao završnu aktivnost izabrali su slike pejzaža koje su najbolje predstavljale njihovo trenutno raspoloženje i doživljaj treninga.

Tokom tri dana programa, učesnici su prošli kroz intenzivan proces učenja koji je obuhvatio digitalne kompetencije, interkulturalno razumijevanje i komunikacijske vještine, uz stalno povezivanje teorije i prakse u kontekstu savremenog tržišta rada.

Prvi modul DigiCreate treninga pokazao je značaj kombinovanja digitalnih, komunikacijskih i interkulturalnih vještina za profesionalni razvoj mladih. Učesnici su kroz tri dana intenzivnog rada stekli nova znanja, razvili praktične vještine i započeli konkretne planove za razvoj svojih karijera.

Posebno je istaknuta vrijednost interaktivnog i participativnog pristupa učenju, kao i značaj razmjene iskustava u međunarodnom okruženju, koji su doprinijeli dubljem razumijevanju različitih perspektiva i jačanju saradnje među učesnicima.

U narednom periodu, učesnici će nastaviti rad na svojim akcionim planovima, pripremajući se za naredni modul treninga i dalje unapređenje svojih kompetencija u okviru DigiCreate projekta.