Dana 10. novembra 2026. godine, Asocijacija ŠumArt iz Srbije, u saradnji sa Agencijom za kulturnu diplomatiju (ACD) iz Austrije, organizovala je evropske online konsultacije posvećene unapređenju CREALITY metodologije. U ime NVO GLAS, konsultacijama je učestvovala izvršna direktorica Milica Dedić, predstavljajući iskustva i perspektivu organizacije zasnovane na neposrednom radu sa mladima i realizaciji projekata u Crnoj Gori.
Događaj je okupio univerzitetske profesore, trenere, stručnjake i praktičare u oblasti obrazovanja i omladinskog rada, kao i predstavnike organizacija civilnog društva sa Zapadnog Balkana i iz zemalja Evropske unije. Cilj konsultacija bio je razmatranje sadržaja i primjenjivosti metodologije, razmjena iskustava i prikupljanje preporuka koje mogu doprinijeti njenom daljem unapređenju.
CREALITY metodologiju razvili su dr Oliver Tomić, dr Irina Tomić i Jelena Simić iz Asocijacije ŠumArt. Nadovezujući se na raniju participativnu osnovu poznatu kao CHORP, metodologija pruža okvir za planiranje, sprovođenje, praćenje i unapređenje aktivnosti koje povezuju kreativno istraživanje, kulturnu participaciju i građansko angažovanje mladih.
Njen osnovni cilj je da mladima omogući aktivniju ulogu u procesima koji ih se tiču – ne samo kao učesnicima aktivnosti, već kao osobama koje mogu da postavljaju pitanja, istražuju, razmjenjuju mišljenja, predlažu rješenja i utiču na donošenje odluka. Ovaj pristup organizovan je kroz devet faza, od upoznavanja konteksta i definisanja važnih pitanja, preko kreativnog istraživanja, dijaloga i prikupljanja dokaza, do zajedničkog tumačenja rezultata, razvoja ideja, refleksije i predstavljanja rezultata kroz javno i građansko djelovanje.
Metodologija predviđa različite načine rada, uključujući pedagoške i omladinske krugove, građanske laboratorije (Civic Labs), participativna istraživanja, pozorišne i umjetničke aktivnosti, omladinsku medijsku produkciju (CREALITY TV), javni dijalog i digitalne i hibridne formate. Posebna pažnja posvećena je praćenju kvaliteta, pri čemu se razlikuju procjena učenja učesnika, evaluacija programa i pregled kvaliteta same metodologije. Važan dio dokumenta čine i smjernice za inkluziju, informisano i dobrovoljno učešće, zaštitu privatnosti i bezbjednost, kao i odgovornu upotrebu digitalnih alata i vještačke inteligencije.
Tokom konsultacija, Milica Dedić je ukazala na značaj prilagođavanja metodološkog okvira stvarnim uslovima rada organizacija civilnog društva. Posebno je predložila uvođenje koncepta minimalnog funkcionalnog obima (Minimum Functional Scope), koji bi omogućio da se devetofazni pristup primjenjuje fleksibilnije, kroz prilagođenu i ubrzanu putanju za kraće projekte i lokalne inicijative, bez nepotrebnog administrativnog opterećenja i formalnog sprovođenja faza koje nijesu uvijek izvodljive u datim okolnostima. Ukazala je i na potrebu za jasnijim definisanjem odgovornosti i zaštitnih mehanizama za organizacije koje podstiču omladinsko liderstvo i zajedničko kreiranje aktivnosti (co-creation). Naime, organizacije se u takvim procesima mogu naći u posebno izloženoj poziciji kada se stvarno učešće mladih suoči sa administrativnim, institucionalnim ili političkim preprekama, iako nijesu u mogućnosti da samostalno utiču na njihovo prevazilaženje. Zato je važno jasno odrediti granice odgovornosti i obezbijediti smjernice koje štite organizacije, a istovremeno ne ograničavaju prostor za aktivno učešće mladih. Među ostalim njenim predlozima našli su se jednostavniji digitalni alati za praćenje učenja, povezani sa postojećim sistemima poput Youthpass-a, praktične smjernice za kritičko korišćenje vještačke inteligencije, kao i prilagođavanje metodologije online i hibridnim formatima.
Komentari i preporuke učesnika biće objedinjeni u zvaničnoj konsultativnoj bilješci, a autorski tim Asocijacije ŠumArt razmotriće ih prilikom pripreme finalne verzije metodologije i planiranja njenog daljeg testiranja. Na kraju susreta, Tatjana Christelbauer iz Agencije za kulturnu diplomatiju (ACD) obratila se učesnicima, podijelivši svoja iskustva iz rada i preporuke koje mogu biti korisne za dalji razvoj i praktičnu primjenu metodologije.
Učešće NVO GLAS dio je kontinuiranog angažmana organizacije u okviru CREALITY European Youth Network, čiji je punopravni član od 2026. godine. Mreža povezuje organizacije iz oblasti kulture, obrazovanja, omladinskog rada i građanskog učešća, sa ciljem da mladima omogući aktivniju ulogu u razvoju inicijativa i društvenih promjena u njihovim zajednicama. Kroz ovu saradnju, NVO GLAS doprinosi razmjeni znanja i iskustava i razvoju pristupa koji mogu unaprijediti učešće mladih u Crnoj Gori i regionu. Konsultacije su organizovane u okviru projekta CREALITY European Youth Network (br. 101313869), uz sufinansiranje Evropske unije.